Izaberite turističku destinaciju i saznajte više o njoj

Manastir Hilandar

,,Carstvo bez krune.
Država bez vojske.
Mudrost bez škole.
Kuhinja bez mesa.
Bogatstvo bez novca.
Zemlja bez žena.”

(Vladika Nikolaj Velimirović )

Hilandar je srpski manastir koji se nalazi u severnom delu Svete gore – atoske države pravoslavnih monaha, koja više od hiljadu godina opstaje na trećem kraku poluostrva Halkidiki u severnoj Grčkoj. Manastir se nalazi na 2,5 kilometra od mora, ima izgled srednjovekovnog utvrđenja širokog 75 m. Utvrđen je zidinama visokim 30 m, dugačkim 140, jer je u prošlosti, kao i ostala utvrđena monaška naselja na Svetoj gori, morao da se brani od gusara.

Manastir Hilandar su podigli veliki župan Stefan Nemanja – monah i njegov sin Sava 1198. g. Najveći prosperitet manastir je doživeo u vreme kralja Milutina i cara Dušana. U vekovima turske vladavine, Hilandar su pomagali ruski carevi, moldavski kneževi i srpski patrijarsi iz Peći. Početkom XIX veka, kada je stvorena moderna srpska država, nastavljena je podrška manastiru. U novijoj istoriji, manastir je značajno stradao 2004. godine u katastrofalnom požaru. U toku je obnova oštećenih građevina.

Hilandar je vekovima predstavljao najznačajnije središte srpske kulture i duhovnosti. Kroz vekove, zaštićen od napada i pljačkanja, u sigurnosti Svete gore atoske i njene autonomije, manastir je bio pošteđen sudbine koja je zadesila skoro sve druge srpske manastire. U Hilandaru je očuvana najbogatija kolekcija originalnih starih rukopisa, ikona, fresaka, tako da on u današnje vreme predstavlja najznačajniju riznicu srpske srednjovekovne kulture, uopšte. Manastir se od 1988. godine, zajedno sa ostalih devetnaest svetogorskih manastira, nalazi na UNESKO listi svetske baštine, u sklopu spomenika srednjeg veka objedinjenih pod zaštićenom celinom Planina Atos.

Manastirski kompleks je ograđen odbrambenim zidovima koji su pojačani pirgovima – kulama svetog Save i svetog Georgija, uz koje su podignuti višespratni konaci, kapele, paraklisi, bolnica i drugi objekti. Bedemi su visoki preko 30 m i u donjem delu, sem kapije, nemaju nikakvih otvora. Kelije monaha na trećem i četvrtom spratu imaju spoljašnje zidove debele preko 1,5 m. Kule su još tvrđe, mali, uzani otvori i niska i teška vrata im daju vojnički izgled. Građevine su zidane u vizantijskom stilu od tesanog kamena sa naizmeničnim redovima opeke, dok su podovi i balkoni izgrađeni od drveta. Konaci su oduvek zidani iznutra uz odbrambene zidove i do XIX veka imali su otvore uglavnom prema porti. Pored glavne, u manastiru se nalazi još dvanaest manjih crkava i kapela sa živopisima iz raznih vremena i ikonostasima iz doba različitih umetničkih škola.

Glavnu manstirsku crkvu Vavedenja Bogorodice sagradio je kralj Milutin početkom XIV veka na temeljima prvobitne crkve. Ona predstavlja potpuno nov tip vizantijske arhitekture, koji je doneo veliki i dobro osvetljeni prostor u crkvi, koji ranije svetogorske građevine nisu imale. Ornamenti u mermeru oko vrata i prozora su skladni i solidni. Pod crkve, ukrašen mozaikom, izuzetne je lepote. U vreme kneza Lazara, oko 1380. godine, uz crkvu je sagrađena priprata.
Saborna crkva, trpezarija, trem trpezarije, svi paraklisi i ulaz imaju iznutra, a ponegde i spolja, freske – živopise. Najstariji živopis je iz XIII veka i nalazi se unutar i sa spoljašnje strane pirga i paraklisa svetog Đorđa. Živopis Saborne crkve je iz 1321. godine. Freske na tavanu trpezarije na severnom zidu su nastale posle 1321. godine, a u crkvi Sv. arhanđela polovinom XIV veka. Najveći deo sačuvanog živopisa u paraklisima nastao je u XVII i XVIII veku.

 

U riznici Hilandara sačuvano je oko pet stotina ikona nastalih od XII do XIX veka. Posebnu vrednost imaju ikone:

* Bogorodica Trojeručica, jedna od najvećih svetinja i ujedno najpoznatija. Po predanju je nastala u VIII veku. Tada je iscelila sv. Jovana Damaskina. Nalazi se u Sabornoj crkvi.
* Mozaička Bogorodica Odigitrija, nastala oko 1200. godine, ima veliku umetničku i još veću istorijsku vrednost. To je najstarija ikona koja se čuva u riznici manastira.
* Bogorodica Odigitrija, iz treće četvrtine XIII veka je remek-delo evropskog slikarstva XIII veka.
* Hristos Pantokrator, iz treće četvrtine XIII veka je pandan prethodnoj ikoni na ikonostasu nekadašnje crkve Vavedenja Bogorodice.
* Vavedenje Bogorodice, iz 1320. godine, tipična je ikona iz razdoblja renesanse Paleologa (1261 – 1453), velike umetničke vrednosti sa vidljivim uticajem antičkih uzora.
* Sveti arhanđel Gavrilo, Sveti jevanđelist Matej, Sveti jevanđelist Luka, sve tri iz treće četvrtine XIV veka.
* Iz XVII veka su ikone Sv. Mina, Sv. Viktor i Sv. Vikentije, Sveta Petka, Sveti Sava i sveti Simeon srpski, Sveti knez Lazar i Sveti Georgije Novi.
* Sv. Dimitrije, nastala 1763. godine i podseća na vizantijske uzore.

Pored pojedinačnih ikona, u kompleksu manastira nalazi se i veći broj ikonostasa nastalih u XVII veku.

Satelitski snimak


View Larger Map

U manastirskoj biblioteci, uz brojne rukopise na starosrpskom i grčkom jeziku, čuva se i 367 povelja, od kojih su 172 povelje vizantijskih careva, 154 povelje srpskih vladara, nekoliko povelja ruskih careva i moldavskih kneževa, turska dokumenta i isprave, veliki broj dragocenih arhivskih dokumenata, bakrorezne i drvorezne ploče sa kojih su otiskivane grafike u bakrorezu i drvorezu u XVIII i XIX veku.

Najznačajniji predmeti koji se čuvaju u riznici su:
* Duborezni diptih monahinje Jefimije, koji je posvećen njenom rano preminulom sinu Uglješi Despotoviću
* Vezena zavesa za ikonostas despotice Jelene, u monaštvu Jefimije (oko 1400. godine)
* Zavesa ruskog cara Ivana IV Groznog, sa izvezenim likovima Hrista, ruskih svetaca, ali i sv. Simeona i sv. Save.

 

Ikona Trojeručica

Po predanju, početkom VIII veka, za vreme ikonoborstva, ikona Presvete Bogorodice, slikana rukom apostola Luke, bila je porodična dragocenost Jovana Damaskina, vatrenog pobornika poštovanja ikona. Vizantijski car Lav III, protivnik obožavanja ikona, smatrao je Jovana Damaskina ozbiljnim protivnikom, pa je uputio kalifu koji je vladao Damaskom falsifikovano pismo u kome ga Jovan poziva da dođe u Damask i preuzme vlast. Kalif Valid je naredio da se Jovanu odseče desna ruka kojom je navodno pisao pismo i da se ruka obesi na glavnom trgu Damaska. Po zalasku sunca, Jovan je zatražio da mu vrate ruku, što je i učinjeno, i tada je kleknuo pred ikonu Presvete Bogorodice, moleći je da mu isceli desnicu, kako bi pisanjem nastavio da brani poštovanje ikona. U molitvi se uspavao. Kada se probudio, video je da je ruka zaista isceljena. Iz zahvalnosti, Jovan Damaskin je na donjoj levoj strani ikone postavio srebrnu ruku, u znak sećanja na čudo koje se dogodilo. Tako je ikona dobila ime ,,Trojeručica”. Jovan Damaskin je napustio Siriju i postao monah u čuvenoj Lavri svetog Save Osvećenog u Palestini. Sa sobom je poneo i čudotvornu ikonu. U Lavri je saznao da je sveti Sava Osvećeni, pre svog upokojenja u VI veku, ostavio amanet da pored njegovog groba pričvrste njegov igumanski štap i prorekao da će kao poklonik, u manastir doći jedan carski sin istog imena i da će pri njegovom poklonjenju grobu, pričvršćeni štap pasti na zemlju. Kada se to bude desilo, monasi tom pokloniku moraju da predaju njegov štap i ikonu Svete Bogorodice, koja se čuvala u Lavri pod imenom ,,Mlekopitateljica”. Jovan Damaskin je ostavio zaveštanje da, kada se ovaj događaj desi, tom carskom sinu, pored štapa i ikone Save Osvećenog, predaju i njegovu ikonu ,,Trojeručicu”.

Pet vekova kasnije, u Lavru je stigao monah Sava iz manastira Hilandar. Kada se poklonio grobu svetog Save Osvećenog, štap je sa svog mesta pao. Da ne bi lakomisleno postupili, manastirski oci su ponovo pričvrstili patericu i čekali šta će se dogoditi sledećeg dana. Sutradan je paterica ponovo pala. To je bio dovoljno da manastirski oci izvrše zavet svetog Save Osvećenog i Jovana Damskina. Sa poklonima i trostrukim blagoslovom, Sava se vratio na Svetu goru. U svojoj keliji u Kareji ostavio je igumanski štap i ,,Mlekopitateljicu”, dok je ikonu ,,Trojeručicu” sveti Sava doneo sa sobom u manastir Hilandar. Na taj način je ,,Trojeručica” stigla u Hilandar. Ostala je u Hilandaru sve do 1347. godine, kada je manastir posetio car Dušan, koji ju je, uz blagoslov igumana, pri odlasku poneo sa sobom. Krajem XIV veka ,,Trojeručica” je stigla u manastir Studenicu. Pred najezdom Turaka, studenički monasi, bojeći se za njenu sudbinu, vratili su je u Hilandar. Danas se ikona nalazi u crkvi manastira Hilandar, na mestu igumanskog trona. Pre nego što počne bogosluženje, svi monasi prave duboke zemne poklone pred njom, kao igumanijom manastira. U stvarnosti, ikona je razmere 110 cm visine i 91 cm širine. Zaštićena je zlatnim okovom, koji u sebi ima utisnuto oko 5.000 skupocenih dragih kamenova.

_________________________________________________________________________________________


Svijet turizma je jedan od vodećih časopisa iz oblasti turizma na medijskom prostoru Balkana. Bavi se temama iz sveukupne oblasti turizma – od seoskog turizma do egzotičnih putovanja na moderan način i na visokom nivou.Časopis je izuzetno visokog kvaliteta, a distribuira se na teritoriju cijele Srbije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Crne Gore.
Potražite ga na kioscima.

3 Responses to "Manastir Hilandar"

  1. zoran kocisevic Posted on 20.02.2011 at 14:04

    najzad dobra muzicka podloga za nase freske, bravo za muzickog saradnika sto je izabrao Pavla Aksentijevica.

  2. zoran kocisevic Posted on 20.02.2011 at 14:06

    bravo za muzicku podlogu sa Pavlom Aksentijevicem

  3. Tamo-Vamo Posted on 21.01.2012 at 17:35

    nista nemam da kazem :biggrin: :happy: